Prof. Chris Moulin (Laboratoire de Psychologie et Neurocognition, Université Grenoble Alpes) i dr hab. Krystian Barzykowski, prof. UJ (Instytut Psychologii, Wydział Filozoficzny, Uniwersytet Jagielloński) zdobyli Polsko-Francuską Nagrodę Naukową im. Marii Skłodowskiej-Curie i Pierre’a Curie przyznawaną przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej oraz Francuską Akademię Nauk za wybitne osiągnięcia naukowe będące efektem polsko-francuskiej współpracy badawczej.
Laureaci zostali wyróżnieni za pionierskie badania nad mimowolną pamięcią autobiograficzną i zjawiskiem déjà vu, które wnoszą nowe podejście do rozumienia ludzkiej pamięci. Doceniono również ich współpracę w zakresie psychologii poznawczej i neurobiologii, która przyniosła efekt w postaci opracowania zintegrowanych ram teoretycznych dla spontanicznych procesów pamięciowych. Prowadzone przez nich badania pozwoliły dokonać znaczących postępów w dziedzinie badania ludzkiej pamięci i dostarczyły wglądu w podstawowe mechanizmy rządzące automatycznym wywoływaniem wspomnień. Badacze zaprojektowali i opisali ramy badawcze dla zjawisk o charakterze subiektywnym i spontanicznym. Zjawiska te potencjalnie mogą być zastosowane w diagnozie klinicznej oraz w badaniu patologii płata skroniowego, pozwalając na wczesne wykrywanie zmian poznawczych. Za jedno z najbardziej kluczowych osiągnięć dr. hab. Barzykowskiego i prof. Moulina uznaje się udowodnienie, że nagłe, niespodziewane wspomnienia oraz stan déjà vu są ze sobą ściśle powiązane. Stworzona przez nich teoria wyjaśnia, jak otaczający nas świat automatycznie aktywuje te zjawiska w mózgu. To odkrycie pozwala naukowcom badać te subtelne elementy ludzkiej pamięci, których tradycyjna psychologia nie potrafiła wcześniej ani wyjaśnić, ani zaobserwować.
"Współczesna nauka to gra zespołowa, a nie indywidualna dyscyplina. Najciekawsze rzeczy dzieją się tam, gdzie spotykają się ludzie z różnych krajów, różnych kultur i różnych specjalizacji. Misją Fundacji na rzecz Nauki Polskiej jest inicjowanie przedsięwzięć i programów, które umożliwiają i zacieśniają współpracę badawczą. Polsko-Francuska Nagroda Naukowa, którą prowadzimy pod patronatem Marii Skłodowskiej-Curie i Pierre'a Curie, wpisuje się w tradycję, której nie trzeba tu przypominać - polska i francuska nauka od pokoleń potrzebują się nawzajem. Maria Skłodowska-Curie potrzebowała Paryża, ale Paryż też potrzebował Marii Skłodowskiej-Curie. Chciałbym, żeby to wyróżnienie było nie tylko uznaniem tego, co laureaci już osiągnęli, ale też zaproszeniem do kolejnych wspólnych projektów i do tworzenia nowych zespołów, w których polska i francuska nauka będą współtworzyć naukę i Europę" - mówi prof. Krzysztof Pyrć, Prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
Polsko-Francuska Nagroda Naukowa jest przyznawana w drodze konkursu co dwa lata. W edycji 2026 do konkursu zgłoszono 22 nominacje. Wyboru laureatów dokonało Jury złożone z wybitnych uczonych z Francji i Polski, powołane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej i francuską Akademię Nauk. Wysokość nagrody wynosi 15 tys. euro dla każdego z laureatów (5.000 € jako nagroda indywidualna i 10.000 € w postaci subsydium na kontynuowanie współpracy naukowej). Nagroda jest finansowana wspólnie przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej i Fundację im. Zygmunta Zaleskiego.
Nagroda została ustanowiona w 2019 r. przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej, francuskie Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego, Nauki i Innowacji (MESRI) oraz francuską Akademię Nauk z okazji Polsko-Francuskiego Roku Nauki. Dotychczas uhonorowano cztery pary współpracujących ze sobą uczonych z Polski i z Francji.
Wręczenie nagrody laureatom czwartego konkursu odbędzie się jesienią br. w Paryżu.
Fundacja na rzecz Nauki Polskiej istnieje od 1991 r. i jest niezależną, samofinansującą się instytucją pozarządową typu non-profit, która realizuje misję wspierania nauki. Jest największym w Polsce pozabudżetowym źródłem finansowania nauki. Do statutowych celów FNP należą: wspieranie wybitnych naukowców i zespołów badawczych i działanie na rzecz transferu osiągnięć naukowych do praktyki gospodarczej. www.fnp.org.pl
Francuska Akademia Nauk - utworzona przez Colberta w 1666 roku, Akademia gromadzi naukowców wybranych spośród najwybitniejszych francuskich i zagranicznych specjalistów. Bada kwestie polityczne, etyczne i społeczne związane z aktualnymi i przyszłymi tematami naukowymi. Akademia podejmuje refleksję, przewiduje, wyjaśnia i wypowiada się głównie poprzez opinie i zalecenia, a w razie potrzeby także przedstawia konkretne stanowiska. Jej celem jest zapewnienie decydentom politycznym ram eksperckiej wiedzy, doradztwa i gotowości, a szerzej – objaśnianie debat i wyborów społeczeństwa. Ponadto Akademia wspiera badania naukowe, pielęgnuje jakość edukacji naukowej i promuje życie naukowe na poziomie międzynarodowym. Więcej informacji: https://www.academie-sciences.fr/en/
Fundacja im. Zygmunta Zaleskiego została założona w 1990 roku w Holandii. Jej twórcą jest Roman Zaleski, syn Zygmunta Lubicz-Zaleskiego, który powołał Fundację, aby uhonorować pamięć ojca. Od początku działalności, głównym celem Fundacji było wspieranie rozwoju polskiej kultury, zarówno w Polsce, jak i we Francji. Przez prawie 30 lat Fundacja wspierała Bibliotekę Polską w Paryżu, jedną z najważniejszych polskich instytucji kulturalnych za granicą, której dyrektorem jest Kazimierz Piotr Zaleski, brat Romana. Przekazane przez Fundację wsparcie finansowe pozwoliło nie tylko na utrzymywanie Biblioteki i jej otwarcie dla publiczności, ale również na uratowanie niszczejącego budynku, poprzez przeprowadzenie generalnego remontu, oraz renowację części zbiorów. Fundacja od ponad 20 lat współpracuje ze Stowarzyszeniem Animato, Zamkiem Królewskim w Warszawie, Zamkiem Królewskim w Krakowie, Muzeum Narodowym w Warszawie, Muzeum Pałacowym w Compiegne, Szkołą Główną Handlową, Uniwersytetem Warszawskim, Sinfonią Varsovią oraz innymi naukowo-kulturalnymi organizacjami. Więcej informacji: https://zygmuntzaleskistichting.pl