Przyszłość systemu finansowania nauki i innowacji była głównym tematem konferencji „Nauka dla społeczeństwa i gospodarki. Finansowanie publiczne badań i innowacji w Polsce”. Wydarzenie odbyło się 17 lutego w Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
Konferencja była pierwszym tego typu wydarzeniem, w którym spotkali się szefowie najważniejszych agencji oraz organizacji finansujących rozwój nauki, badań i innowacji w Polsce. Celem spotkania była otwarta dyskusja na temat obecnego sposobu funkcjonowania systemu finansowania nauki i możliwości jego usprawnienia.
Głównym punktem programu był panel dyskusyjny, w którym uczestniczyli:
- prof. dr hab. Krzysztof Pyrć, prezes zarządu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej,
- prof. dr hab. Krzysztof Jóźwiak, dyrektor Narodowego Centrum Nauki,
- dr Wojciech Karczewski, dyrektor Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej,
- prof. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju,
- Krzysztof Gulda, prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości,
- Piotr Kędra, dyrektor inwestycyjny PFR Ventures.
Jak powiedział prof. Krzysztof Pyrć, prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej na początku dyskusji:
„Zdaję sobie sprawę, że siedząc tutaj nie rozwiążemy wszystkich problemów środowiska, ale mam nadzieję, że może dzięki tej dyskusji uda się przekonać parę osób, by wykorzystały środki do budowy odważnych startupów akademickich (...) Musimy udrożnić ścieżkę rozwoju, by osoby naprawdę wybitne, z innowacyjnymi pomysłami, mogły realizować je teraz, a nie dopiero np. za dekadę.”
Prof. Krzysztof Jóźwiak, dyrektor NCN podkreślił z kolei konieczność edukowania społeczeństwa w zakresie roli nauki i przekonania Polaków do tego, że dobra i wartościowa nauka ma istotny wpływ na rozwój gospodarczy kraju.
„Musimy także przekonać naukowców do tego, by mieli chęć i odwagę mówić o swoich badaniach i korzyściach, jakie z nich płyną” – mówił dyrektor NCN.
Piotr Kędra z PFR Ventures zwrócił z kolei uwagę na konieczność wzmocnienia przedsiębiorczości akademickiej. Jego zdaniem problemem środowiska nie jest sam brak nakładów na naukę, ale fakt, że środki te nie przekładają się na liczbę startupów wyrastających na uczelniach.
Zgodził się z nim Krzysztof Gulda, prezes PARP, który wskazał, że zwiększenie nakładów na naukę nie zaowocowało wzrostem liczby patentów i innowacji. Dodał też, że naukowcy muszą wierzyć w to, że ich praca realizuje faktyczny cel społeczny, a nie tylko ten związany z przesuwaniem granic wiedzy.
O konieczności wzmocnienia polityki informacyjnej i zadbania o wizerunek nauki i naukowców mówił też prof. Jerzy Małachowski, dyrektor NCBiR.
Dr Wojciech Karczewski, dyrektor NAWA zaproponował z kolei zidentyfikowanie i skupienie się na kilku kategoriach projektów, które są najbardziej wartościowe i mają szansę przynieść odkrycia istotne na skalę ogólną.
Nauka w centrum dyskusji
Kluczowym elementem dyskusji były pytania publiczności. Dotyczyły one m.in.:
- ewaluacji badań naukowych i kryteriów oceny projektów,
- roli badań podstawowych i przyszłości ich finansowania
- trudności w realizacji projektów związanych z biurokratyzacją czy brakiem odpowiedniego zaplecza personalnego,
- kultury startupowej i tego, czy polscy naukowcy są przygotowani do pracy w startupach oraz czy polskie uczelnie faktycznie powinny być miejscem dla ich rozwoju.
Na zakończenie panelu wszyscy uczestnicy podsumowali dyskusję i przedstawione w niej tezy.
Prof. Krzysztof Pyrć, prezes FNP:
„Takie spotkania, jak to dzisiejsze są ważne. Potrzebujemy rozmawiać ze sobą i współpracować, by wiedzieć, jakie mamy braki w systemie i jak możemy im zaradzić. Ze swojej strony mogę powiedzieć, że Fundacja będzie się starała uprościć pewne mechanizmy i będzie też szukać łatwiejszych i bardziej różnorodnych sposobów finansowania, by dalej móc wspierać naukę doskonałą.”
Prof. Krzysztof Jóźwiak, dyrektor NCN:
„Mamy do czynienia z koniecznością dziejową, by wynieść naukę, badania i innowacje na inny poziom. Musimy promować projakościowe rozwiązania, promować dydaktykę, ale też najlepsze rozwiązania w zakresie współpracy z otoczeniem gospodarczym”.
Dr Wojciech Karczewski, dyrektor NAWA:
„Musimy skupić się na promowaniu nauki w społeczeństwie, bo 64 proc. Polaków nadal uważa, że nauka nie jest do niczego potrzebna. Dodatkowo, musimy postawić na priorytety, określić, w czym możemy być najlepsi i na tym się skupić. I po trzecie - musimy zwiększyć umiejętność pozyskiwania środków unijnych na rozwój badań i innowacji.”
Prof. Jerzy Małachowski, dyrektor NCBiR:
„Zidentyfikowaliśmy szereg luk w systemie i na nich powinniśmy się skupić. Po pierwsze – musimy dokonać zmian w systemie nauki i szkolnictwa wyższego, ponieważ nadal nie potrafimy dostosowywać się do nowych wyzwań. Po drugie - musimy uwolnić możliwości, jakie drzemią w polskich uczelniach i w laboratoriach, by skuteczniej trafiały do polskiego biznesu. Ten most ma jeszcze słabe struktury nośne i wymaga udoskonalenia”.
Krzysztof Gulda, prezes PARP:
„Apeluję już o konkretne działania, abyśmy w tym dzisiejszym gronie wypracowali wspólne stanowisko wobec ewaluacji i przedsiębiorczości akademickiej. Mam nadzieję, że te kilka wspólnych głosów będzie lepiej słyszalnych, niż pojedyncze.”
Piotr Kędra, dyrektor PFR Ventures:
„Ważne jest, by w krótkim terminie pojawiły się nowe instrumenty, które spowodują, że zarządzający funduszami VC będą chętniej szukać projektów na uczelniach. Ale te projekty musze się najpierw tam znaleźć.”